Państwowe Muzeum Ermitażu w Petersburgu należy do najważniejszych instytucji kultury na świecie. To nie tylko imponująca galeria sztuki, lecz także jeden z największych kompleksów muzealnych globu, łączący w sobie pałace carskie, historię imperium rosyjskiego oraz nieprzebrane bogactwo dzieł malarstwa, rzeźby, rzemiosła artystycznego i antyków. Położone w samym sercu miasta nad Newą, przyciąga miliony turystów rocznie i stanowi obowiązkowy punkt każdej podróży do Petersburga. Spacer po jego salach to fascynująca wędrówka przez tysiące lat dziejów sztuki – od starożytnych cywilizacji aż po sztukę XX wieku.
Położenie, zespół pałacowy i architektura Ermitażu
Muzeum Ermitażu znajduje się w Petersburgu, dawnej stolicy Imperium Rosyjskiego, nad brzegiem rzeki Newy. Główny kompleks muzealny rozciąga się wzdłuż nabrzeża Pałacowego, w sąsiedztwie Placu Pałacowego – jednego z najbardziej rozpoznawalnych miejsc miasta. To właśnie tutaj dominuje monumentalna sylwetka Pałacu Zimowego, niegdyś rezydencji carów, który obecnie stanowi centralny budynek Ermitażu. Lokalizacja ta nie jest przypadkowa: od początku istnienia miasto miało podkreślać potęgę i europejskie aspiracje Rosji, a pałac – oraz powstałe w jego wnętrzu muzeum – idealnie wpisują się w tę ideę.
Kompleks Ermitażu składa się z kilku połączonych budynków: Pałacu Zimowego, Małego, Starego i Nowego Ermitażu, a także Teatru Ermitażowego oraz dodatkowych obiektów rozsianych w różnych częściach miasta. Z zewnątrz uwagę zwracają fasady w stylu baroku i klasycyzmu, bogato zdobione kolumnami, pilastrami, rzeźbami i dekoracjami. Wnętrza pałacowe stanowią odrębną wartość artystyczną: wielkie schody reprezentacyjne, złocone sztukaterie, kryształowe żyrandole, parkiety z inkrustowanego drewna, marmury i malowidła sufitowe tworzą scenerię, w której sztuka eksponowana jest jak w królewskiej scenerii.
Jednym z najbardziej znanych elementów architektury jest Jordanowska Klątka Schodowa, prowadząca z reprezentacyjnego wejścia do sal pierwszego piętra. To miejsce, w którym w czasie świąt prawosławnych carowie uczestniczyli w uroczystych procesjach. Niezwykłe wrażenie robi również Sala Tronowa św. Jerzego, w której odbywały się najważniejsze ceremonie państwowe. Dla wielu zwiedzających kontakt z tym otoczeniem to nie tylko spotkanie ze sztuką, ale także zanurzenie w atmosferze dawnego imperium.
Ermitaż rozmieszczony jest na rozległym obszarze, który można określić jako muzealne miasto w mieście. Poszczególne budynki połączone są korytarzami, galeriami i wewnętrznymi dziedzińcami, co pozwala na płynne przechodzenie między działami. Rozmiar instytucji jest trudny do ogarnięcia podczas jednej wizyty – mówi się, że aby poświęcić choć minutę każdemu eksponatowi, potrzeba kilku lat nieprzerwanego zwiedzania. Stąd też zwiedzający najczęściej wybierają tylko wybrane trasy: malarstwo zachodnioeuropejskie, antyk grecko-rzymski, sztukę rosyjską czy skarbiec jubilerski.
Oprócz głównego kompleksu nad Newą, muzeum posiada filie w innych miastach: między innymi w Amsterdamie (choć projekt ten przeszedł znaczące zmiany), włoskiej Ferrarze czy Wyborgu. Rozszerzanie działalności o nowe lokalizacje miało na celu lepsze udostępnienie zbiorów międzynarodowej publiczności, a zarazem podkreślenie prestiżu instytucji. Niezależnie jednak od oddziałów, serce kolekcji i jej najcenniejsze skarby pozostają w Petersburgu, w pałacach nad Newą.
Historia założenia i rozwoju kolekcji
Początki Ermitażu sięgają drugiej połowy XVIII wieku i są nierozerwalnie związane z osobą carycy Katarzyny II. To ona, znana z zamiłowania do filozofii, sztuki i kontaktów z czołowymi intelektualistami epoki oświecenia, postanowiła stworzyć kolekcję godną nowoczesnego imperium. Za datę założenia muzeum przyjmuje się rok 1764, kiedy to Katarzyna zakupiła pierwszą większą partię obrazów od berlińskiego kupca Johanna Ernsta Gotzkowsky’ego. W skład tego zestawu wchodziło kilkaset dzieł malarzy holenderskich, flamandzkich i niemieckich – stały się one fundamentem przyszłych zbiorów.
Nazwa „Ermitaż” (z języka francuskiego: hermitage) oznacza miejsce odosobnienia, pustelnię. Początkowo kolekcja była bowiem przeznaczona wyłącznie dla wąskiego kręgu dworskiej elity i przyjaciół carycy. Obrazy eksponowano w niewielkich, kameralnych salach dobudowanych do Pałacu Zimowego – tam właśnie Katarzyna miała spędzać czas w towarzystwie najbliższych, wśród ulubionych dzieł sztuki. Z czasem jednak kolekcja rozrastała się tak bardzo, że konieczna stała się budowa kolejnych budynków, a zamknięta prywatna galeria stopniowo przekształcała się w publiczne muzeum.
W następnych dekadach władcy rosyjscy konsekwentnie powiększali zbiory. Carowie Aleksander I, Mikołaj I i ich następcy nabywali dzieła na aukcjach w całej Europie, często korzystając z okazji, jakie stwarzały wojny napoleońskie i późniejsze zmiany polityczne. W ten sposób do Petersburga trafiły dzieła z kolekcji arystokratycznych rodów francuskich, niemieckich i włoskich. Szczególne znaczenie miały zakupy całych prywatnych galerii, jak choćby słynnej kolekcji braci Bruhl czy dzieł z posiadłości w Dreźnie i Paryżu. W efekcie już w XIX wieku Ermitaż zyskał sławę jednej z największych i najcenniejszych galerii świata.
Przełomowym momentem w dziejach muzeum był rok 1917 i rewolucja październikowa. Upadek monarchii, nacjonalizacja majątków arystokracji i Kościoła, a także zmiany ustrojowe całkowicie odmieniły sytuację Ermitażu. Pałac Zimowy przestał pełnić funkcję rezydencji carskiej, a zbiory zostały przejęte przez nowe władze. Z jednej strony muzeum otworzyło się szerzej dla szerokiej publiczności, z drugiej – do jego zasobów włączono ogromną liczbę dzieł pochodzących z prywatyzowanych rezydencji szlacheckich na terenie całej Rosji. Paradoksalnie więc rewolucja, niszcząc dawny porządek, przyczyniła się do niebywałego wzbogacenia kolekcji.
Okres międzywojenny przyniósł zarówno rozwój, jak i dramatyczne decyzje. Z powodu trudności ekonomicznych państwa radzieckiego część dzieł sprzedawano za granicę, by pozyskać twardą walutę – w ten sposób Rosja utraciła niektóre skarby, m.in. dzieła Rembrandta czy obrazy starych mistrzów włoskich. Równocześnie jednak muzeum kontynuowało misję naukową, organizowało wystawy, gromadziło zbiory archeologiczne i etnograficzne. Kadra naukowa Ermitażu stała się jedną z najważniejszych grup badaczy sztuki i historii w Europie Wschodniej.
Najtrudniejszym czasem w historii instytucji była II wojna światowa i oblężenie Leningradu. W obliczu nadciągającej armii niemieckiej ogromną część zbiorów ewakuowano w głąb kraju – do Swierdłowska na Uralu. Jednak wiele przedmiotów, szczególnie wielkie elementy architektoniczne i rzeźby, pozostało w budynkach muzeum. W czasie oblężenia, trwającego 872 dni, pracownicy Ermitażu nie tylko pomagali w obronie miasta, ale też pilnowali, by pałace przetrwały bombardowania. Po wojnie rozpoczęła się wieloletnia odbudowa i ponowne eksponowanie kolekcji. Dziś wspomnienie tamtych wydarzeń jest integralną częścią tożsamości muzeum – w niektórych salach zachowano puste ramy po zaginionych lub wywiezionych obrazach jako symbol kosztów wojny.
Po rozpadzie Związku Radzieckiego Ermitaż wkroczył w nową epokę. Z muzeum o charakterze narodowym i ideologicznym przekształcił się w instytucję o globalnym zasięgu, intensywnie współpracującą z placówkami w Europie, obu Amerykach i Azji. Pojawiły się nowe technologie, projekty digitalizacji zbiorów, rozbudowa zaplecza konserwatorskiego oraz programy edukacyjne. Jednocześnie utrzymano wysoki poziom badań naukowych, a muzeum regularnie publikuje katalogi, monografie i opracowania, które stanowią podstawę dla światowej historii sztuki.
Kolekcje i najwybitniejsze dzieła sztuki w Ermitażu
Szacuje się, że zbiory Ermitażu liczą ponad trzy miliony obiektów, choć jedynie niewielka część z nich jest prezentowana na stałych wystawach. Kolekcje obejmują niemal wszystkie dziedziny sztuk plastycznych: malarstwo, rzeźbę, grafikę, rzemiosło artystyczne, numizmatykę, tkaniny, meble, biżuterię oraz artefakty archeologiczne. Niezwykła różnorodność i skala tworzą wrażenie, że w jednym miejscu zgromadzono swoisty katalog historii kultury – od Mezopotamii i starożytnego Egiptu, przez Grecję i Rzym, aż po impresjonizm i awangardę XX wieku.
Szczególną dumą muzeum jest kolekcja sztuki zachodnioeuropejskiej. Wśród malarzy włoskich odnajdziemy prace Leonarda da Vinci, Rafaela, Tycjana, Caravaggia czy Giorgione. Dwa obrazy Leonarda – „Madonna Benois” i „Madonna Litta” – należą do najbardziej obleganych przez zwiedzających; ich subtelne modelowanie światłem i delikatność emocji stały się symbolem renesansowego ideału piękna. W salach poświęconych sztuce włoskiej znajdują się również znakomite dzieła szkoły weneckiej, florenckiej i bolońskiej, a także rzeźby inspirowane antykiem.
Równie imponująca jest kolekcja malarstwa holenderskiego i flamandzkiego XVII wieku. Znajduje się tu jedna z największych na świecie grup prac Rembrandta, w tym słynny „Powrót syna marnotrawnego” – obraz o niezwykłej sile wyrazu, ukazujący scenę pojednania i przebaczenia w ciepłym, skupionym świetle. Obok wiszą portrety, sceny biblijne i obrazy rodzajowe, pozwalające prześledzić rozwój tego malarza od młodzieńczego baroku do późnego, pełnego dramatyzmu stylu. W salach flamandzkich znajdują się dzieła Petera Paula Rubensa, Antona van Dycka czy Jakoba Jordaensa – pełne dynamiki, bogactwa kolorów i ekspresji, odzwierciedlające barokową kulturę dworską Europy.
Miłośnicy francuskiego malarstwa docenią zbiory sztuki XVIII i XIX wieku. W Ermitażu można podziwiać obrazy Watteau, Bouchera, Fragonarda, a także klasycystów, romantyków i realisów. Jednak największą sławę zyskała kolekcja impresjonistów i postimpresjonistów, z dziełami Moneta, Renoira, Degasa, Cézanne’a, Gauguina czy Matisse’a. Wśród nich szczególne miejsce zajmują płótna Vincenta van Gogha, których ekspresyjny kolor i gwałtowne pociągnięcia pędzla kontrastują z bardziej stonowanymi obrazami klasycznych szkół. Te zbiory są efektem głównie zakupów i konfiskat, jakie dokonano w latach 20. i 30. XX wieku, kiedy prywatne kolekcje rosyjskich przemysłowców – takich jak Morozowowie czy Szczukin – zostały upaństwowione i włączone do zasobów muzealnych.
Ermitaż szczyci się także wspaniałą kolekcją sztuki rosyjskiej. Obejmuje ona zarówno ikonopisanie, jak i malarstwo świeckie, rzeźbę czy rzemiosło artystyczne. W salach poświęconych dawnej sztuce ruskiej oglądać można ikony z różnych regionów i epok, ze szczególnym naciskiem na szkołę nowogrodzką, moskiewską i jarosławską. Późniejsze wieki reprezentują prace takich artystów jak Iwan Ajwazowski, Ilja Riepin, Iwan Kramskoj czy Wasilij Surikow – malarzy, którzy ukształtowali rosyjską świadomość artystyczną XIX wieku. Osobne miejsce zajmują zbiory związane z dworem carskim: portrety władców, sceny historyczne, dekoracje wnętrz i przedmioty codziennego użytku z pałaców cesarskich.
Nie można pominąć działu sztuki starożytnej. W Ermitażu zobaczyć można bogate zbiory z Egiptu, Grecji, Rzymu, kultury scytyjskiej i innych cywilizacji Eurazji. Szczególne wrażenie robią złote wyroby Scytów, znalezione w kurhanach na terenach dzisiejszej Ukrainy, Rosji i Kazachstanu – misternie wykonane, pełne detali przedstawienia zwierząt, wojowników i scen mitologicznych. Z antycznej Grecji pochodzą marmurowe rzeźby, wazy, biżuteria i fragmenty architektury, które razem pozwalają lepiej zrozumieć kulturę klasyczną. Z kolei dział rzymski obfituje w portrety cesarzy, rzeźby bogów i bogiń oraz mozaiki zdobiące niegdyś podłogi i ściany domów patrycjuszy.
Ważną częścią kolekcji są zbiory sztuki stosowanej i rzemiosła artystycznego. Ermitaż posiada niezwykłe zasoby wyrobów jubilerskich, porcelany, szkła, tkanin i mebli. Szczególną uwagę zwracają dzieła słynnej pracowni Petera Carla Fabergé – złotnika, który tworzył dla carów i europejskich monarchów. Jego wyrafinowane jaja wielkanocne ze złota, emalii i kamieni szlachetnych są dziś nie tylko symbolem luksusu, ale i świadectwem najwyższego kunsztu jubilerskiego. Kolekcja porcelany obejmuje zarówno wyroby europejskie – z Miśni, Sèvres czy Wiednia – jak i dalekowschodnie, głównie chińskie i japońskie, które od XVIII wieku były niezwykle cenione na dworach europejskich.
Wśród zbiorów muzeum znajdują się także dzieła sztuki Bliskiego Wschodu, Azji Środkowej i Dalekiego Wschodu. Tkaniny, miniatury perskie, ceramika islamska, przedmioty z brązu i jadeitu, a także zbroje i broń artystycznie zdobiona ukazują bogactwo kultur, które przez wieki utrzymywały kontakty handlowe i polityczne z Rosją. Z kolei dział sztuki orientalnej obejmuje m.in. rzeźby buddyjskie, malarstwo chińskie i japońskie zwoje, maski teatralne oraz przedmioty codziennego użytku, które zachwycają prostotą formy i perfekcją wykonania.
Ogromna liczba eksponatów wymusza na muzeum rotację wystaw: część dzieł znajduje się w magazynach i jest udostępniana jedynie okazjonalnie, przy okazji wystaw czasowych. Dzięki temu każda wizyta w Ermitażu może przynieść nowe odkrycia, a zwiedzający, którzy wracają tu po latach, mają szansę zobaczyć kolejne fragmenty tego niekończącego się skarbca sztuki światowej.
Ermitaż jako instytucja kultury, nauki i turystyki
Państwowe Muzeum Ermitażu pełni dziś rolę nie tylko galerii, ale też wszechstronnego centrum badań nad historią sztuki, archeologią i konserwacją zabytków. Zatrudnia setki specjalistów – historyków sztuki, archeologów, chemików, konserwatorów, muzealników – którzy prowadzą prace naukowe, opracowują katalogi, organizują wystawy oraz czuwają nad bezpieczeństwem i stanem technicznym eksponatów. Znaczenie tej działalności wykracza daleko poza granice Rosji: publikacje Ermitażu, międzynarodowe konferencje i projekty badawcze stanowią ważny punkt odniesienia dla naukowców z całego świata.
W strukturze muzeum działają wyspecjalizowane pracownie konserwatorskie, wyposażone w nowoczesny sprzęt badawczy. To tutaj obrazy, rzeźby i przedmioty dekoracyjne przechodzą skomplikowane procesy czyszczenia, utrwalania i restaurowania, nierzadko poprzedzone miesiącami analiz. Konserwatorzy korzystają z metod chemicznych, fizycznych i cyfrowych, by zminimalizować ingerencję w oryginalną materię dzieł, a jednocześnie przywrócić im możliwie najbliższy pierwotnemu wygląd. Efekty tych działań można podziwiać w wielu salach – niektóre obrazy czy obiekty mają na tabliczkach adnotacje o niedawno zakończonej konserwacji.
Ermitaż jest także ważnym celem turystycznym. Co roku odwiedzają go miliony gości z Rosji i zagranicy, co czyni go jednym z najczęściej odwiedzanych muzeów na świecie. Ze względu na ogromną liczbę zwiedzających wprowadzono różne udogodnienia: bilety czasowe, wyodrębnione wejścia dla grup, sklepy muzealne, punkty informacji, audioprzewodniki w wielu językach, a także wirtualne trasy dostępne online. Mimo tych udogodnień zwiedzanie w sezonie wysokim wymaga cierpliwości – kolejki do kasy i najpopularniejszych sal bywają bardzo długie, a w niektórych przestrzeniach panuje znaczny tłok.
Jednocześnie muzeum stara się pełnić rolę instytucji edukacyjnej dla lokalnej społeczności. Organizuje lekcje muzealne, warsztaty dla dzieci i młodzieży, kursy dla studentów historii sztuki, a także programy specjalne dla osób z niepełnosprawnościami. Dostępne są także publikacje popularnonaukowe, filmy i materiały multimedialne, które mają przybliżyć zbiory osobom, które nie mogą osobiście przyjechać do Petersburga. Dzięki digitalizacji coraz większa część kolekcji trafia do internetu, a wysokiej jakości reprodukcje umożliwiają zbliżenia na detale, których dostrzeżenie podczas tradycyjnego zwiedzania bywa trudne.
Ważną rolę w życiu kulturalnym pełnią wystawy czasowe. Ermitaż regularnie organizuje ekspozycje poświęcone konkretnym artystom, epokom lub zjawiskom artystycznym, często we współpracy z innymi muzeami światowej rangi. Gościnnie prezentowane są tu dzieła z Luwru, British Museum, nowojorskiego Metropolitan Museum of Art czy Museo del Prado, a w zamian do tych instytucji wyruszają skarby z Petersburga. Tego rodzaju wymiana nie tylko przyczynia się do popularyzacji sztuki, ale także wzmacnia więzi między muzeami i sprzyja rozwojowi badań porównawczych nad kolekcjami.
Należy wspomnieć także o specyficznej atmosferze Ermitażu, którą tworzy połączenie monumentalnej architektury, tłumów turystów i cichej pracy badaczy. W niektórych salach, zwłaszcza tych położonych nieco na uboczu najpopularniejszych tras, panuje niemal kontemplacyjny nastrój – można tam w spokoju obcować z dziełami sztuki, obserwując subtelne szczegóły kompozycji, fakturę farby, ślady pędzla. W innych, jak przy dziełach Leonarda, Rembrandta czy w salach z impresjonistami, ruch jest intensywny, a oglądanie obrazów przypomina czasem uczestnictwo w wielkim, międzynarodowym święcie kultury.
Muzeum, mimo swego klasycznego charakteru, nie stroni od nowoczesnych form prezentacji i komunikacji. W salach pojawiają się ekrany dotykowe, aplikacje mobilne oferują interaktywne przewodniki, a projekty multimedialne pozwalają na wirtualne rekonstrukcje wnętrz historycznych czy pokazanie procesu powstawania dzieła. Jednocześnie instytucja stara się nie zatracić tradycyjnego charakteru zwiedzania – większość sal zachowuje klasyczny układ z obrazami zawieszonymi na ścianach, rzeźbami na cokołach i gablotami wypełnionymi artefaktami.
Współczesny wizerunek Ermitażu jest także przedmiotem dyskusji w kontekście polityki kulturalnej i międzynarodowych relacji. Muzeum bierze udział w globalnych projektach wystawienniczych, ale bywa też postrzegane jako narzędzie tzw. miękkiej siły, służącej budowaniu wizerunku kraju. Niezależnie jednak od politycznych uwarunkowań, dla znakomitej większości gości najważniejsze pozostaje bezpośrednie spotkanie z dziełami sztuki i przeżycie estetyczne, które trudno podporządkować bieżącym sporom.
Ciekawostki, tradycje i praktyczne aspekty zwiedzania
Z Ermitażem wiąże się wiele ciekawostek, legend i anegdot, które nadają mu dodatkowy urok. Jedną z najbardziej znanych jest opowieść o kociej „straży muzealnej”. Już od XVIII wieku w piwnicach pałacowych trzymano koty w celu zwalczania gryzoni, zagrażających zbiorom. Tradycja ta przetrwała do dziś: w muzeum formalnie zarejestrowanych jest kilkadziesiąt kotów, które mieszkają w podziemiach i na zapleczu, objęte specjalną opieką weterynaryjną i wolontariacką. Zwierzęta te stały się jednym z nieoficjalnych symboli instytucji, a ich wizerunki pojawiają się na pamiątkach i materiałach promocyjnych.
Inna ciekawostka dotyczy rozmiarów muzeum. Szacuje się, że całkowita długość korytarzy w kompleksie przekracza kilkanaście kilometrów, a łączna powierzchnia wystawiennicza to kilkadziesiąt tysięcy metrów kwadratowych. Z tego powodu wielu przewodników radzi, by przed wizytą dokładnie zaplanować trasę – wybrać konkretne działy, które najbardziej interesują zwiedzającego. Niektórzy poświęcają cały dzień na jedną grupę zbiorów, np. wyłącznie malarstwo europejskie, inni wybierają przekrojowe zwiedzanie z naciskiem na najsłynniejsze dzieła. W oficjalnych materiałach muzeum dostępne są mapy i sugerowane ścieżki tematyczne, co znacznie ułatwia orientację w labiryncie sal.
Do najpopularniejszych atrakcji należą nie tylko konkretne obrazy, ale też szczególne wnętrza pałacowe. Sala Pawłowa, Złota Enfilada, Sala Malachitowa czy apartamenty carskiej rodziny to miejsca, gdzie sztuka przeplata się z historią dworu. Zdobienia ścian, sufitów, kominków, kolumn i balustrad same w sobie stanowią dzieła sztuki dekoracyjnej. Wielu odwiedzających pamięta właśnie te przestrzenie jako najbardziej spektakularne, nawet jeśli nie zawsze potrafią później przywołać tytuły oglądanych obrazów. Dzięki temu Ermitaż funkcjonuje jednocześnie jako muzeum sztuki i muzeum wnętrz historycznych.
Na uwagę zasługują także zbiory numizmatyczne oraz skarbiec, gdzie eksponowane są najcenniejsze wyroby jubilerskie i przedmioty ceremonialne. Wejście do tych części muzeum bywa limitowane czasowo lub wymaga osobnych biletów, co ma ograniczyć liczbę osób wrażliwych na mikroklimat i bezpieczeństwo eksponatów. Oglądanie klejnotów koronnych, orderów, ozdobnych sreber czy rzadkich monet pozwala lepiej zrozumieć materialny wymiar władzy i przepych dworu carskiego, a także kontakty Rosji z innymi monarchiami europejskimi i azjatyckimi.
Zwiedzając Ermitaż, warto przygotować się na pewne wyzwania logistyczne. Kolejki do wejścia mogą być długie, zwłaszcza w sezonie letnim i podczas ważnych wydarzeń miejskich, takich jak Białe Noce. Dobrym rozwiązaniem jest zakup biletów online lub przyjście z samego rana. Wewnątrz obowiązuje ścisły regulamin: zakaz dotykania eksponatów, fotografowania z użyciem lampy błyskowej, wnoszenia dużych plecaków czy jedzenia w salach. Muzeum dysponuje szatniami i punktami gastronomicznymi, ale ze względu na rozległość kompleksu warto zabrać ze sobą wygodne obuwie i przygotować się na wielogodzinny spacer.
Ciekawym aspektem zwiedzania są różnice w natężeniu ruchu w poszczególnych częściach muzeum. Podczas gdy sale z najsłynniejszymi dziełami renesansowymi i impresjonistycznymi są zwykle bardzo zatłoczone, inne – np. zbiory etnograficzne, niektóre działy starożytności czy część sztuki rosyjskiej – odwiedza znacznie mniej osób. Daje to możliwość bardziej kameralnego obcowania z eksponatami i czasem zaskakujących odkryć. Właśnie w tych spokojniejszych zakątkach wielu gości doświadcza wrażenia, że znajduje się w niemal prywatnej kolekcji, a nie w jednym z najbardziej obleganych muzeów świata.
Ermitaż to także przestrzeń, w której odbywają się wydarzenia kulturalne: koncerty muzyki klasycznej, spektakle teatralne, spotkania autorskie, wykłady, a nawet pokazy mody. Wykorzystuje się przy tym znakomitą akustykę niektórych sal i ich wyjątkową scenerię. Dzięki temu muzeum jest żywym organizmem, a nie jedynie „magazynem przeszłości”. Dla mieszkańców Petersburga to ważne miejsce spotkań z kulturą, tradycją i współczesną twórczością, dla przyjezdnych – świadectwo, że sztuka nie jest martwym reliktem, lecz wciąż inspiruje i pobudza do dialogu.
Z perspektywy historycznej i artystycznej Państwowe Muzeum Ermitażu w Petersburgu pozostaje jednym z najważniejszych punktów odniesienia dla badań nad dziedzictwem kulturowym Europy i świata. Jego zbiory, zgromadzone dzięki pasji władców, kolekcjonerów i naukowców, tworzą niezwykle bogaty obraz dziejów człowieka – od pierwszych cywilizacji po nowoczesność. Zwiedzanie tego miejsca to nie tylko podziwianie arcydzieł, lecz także refleksja nad przepływem dzieł przez granice i epoki, nad tym, jak sztuka potrafi przetrwać wojny, rewolucje i zmiany ustrojów, zachowując swoją zdolność do poruszania ludzkich emocji.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o Ermitaż
Gdzie dokładnie znajduje się Państwowe Muzeum Ermitażu?
Muzeum Ermitażu leży w historycznym centrum Petersburga, nad brzegiem rzeki Newy, przy Nabrzeżu Pałacowym. Główne wejście turystyczne prowadzi przez Plac Pałacowy, zdominowany przez monumentalną bryłę Pałacu Zimowego. Kompleks muzealny tworzy kilka połączonych budynków, rozciągających się wzdłuż rzeki. Dzięki centralnemu położeniu łatwo tu dotrzeć metrem, autobusem lub pieszo, łącząc wizytę z obejrzeniem innych zabytków miasta, takich jak Sobór św. Izaaka czy Twierdza Pietropawłowska.
Kiedy zostało założone muzeum i kto je stworzył?
Za datę założenia Ermitażu przyjmuje się rok 1764, kiedy caryca Katarzyna II zakupiła pierwszą dużą kolekcję obrazów od berlińskiego kupca Gotzkowsky’ego. Początkowo zbiory miały charakter prywatnej galerii w pałacowych apartamentach, udostępnianej jedynie wąskiemu kręgowi dworskiemu. Z czasem, wraz z rozbudową pałaców i rosnącą liczbą dzieł, kolekcja przekształciła się w publiczne muzeum. Kolejni carowie systematycznie ją powiększali, nabywając całe europejskie kolekcje.
Jakie najsłynniejsze dzieła sztuki można zobaczyć w Ermitażu?
W Ermitażu znajdują się arcydzieła Leonarda da Vinci, Rafaela, Tycjana, Rembrandta, Rubensa, Moneta, Renoira, Cézanne’a, van Gogha czy Matisse’a. Do najczęściej wymienianych należą „Madonna Litta” i „Madonna Benois” Leonarda, „Powrót syna marnotrawnego” Rembrandta oraz bogata kolekcja impresjonistów i postimpresjonistów. Oprócz malarstwa muzeum słynie z antycznych rzeźb, złota scytyjskiego, dzieł Fabergé, cennej porcelany oraz bezcennych ikon i dzieł sztuki rosyjskiej, tworzących przekrojowy obraz kultury od starożytności po XX wiek.
Ile czasu warto przeznaczyć na zwiedzanie Ermitażu?
Ze względu na ogrom zbiorów pełne poznanie muzeum w jeden dzień jest praktycznie niemożliwe. Większość odwiedzających poświęca od kilku godzin do pełnego dnia na wybiórcze obejrzenie najważniejszych działów. Osoby szczególnie zainteresowane sztuką często rozkładają wizytę na dwa lub trzy dni, koncentrując się osobno na malarstwie zachodnioeuropejskim, antyku i sztuce rosyjskiej. Dobrą praktyką jest wcześniejsze wybranie kilku kluczowych sekcji, aby uniknąć zmęczenia i przeładowania wrażeniami.
Czy w muzeum są udogodnienia dla turystów zagranicznych?
Tak, Ermitaż jest dobrze przygotowany na przyjęcie międzynarodowych gości. Opisy wielu ekspozycji są w języku rosyjskim i angielskim, a w kasach oraz online dostępne są audioprzewodniki w kilku językach. Muzeum oferuje mapy, broszury informacyjne, a także tematyczne trasy zwiedzania. Na terenie kompleksu działają sklepy z pamiątkami, kawiarnie oraz szatnie. W sezonie letnim warto korzystać z wcześniejszej rezerwacji biletów, aby ograniczyć czas stania w kolejkach przed wejściem.
