Pergamonmuseum w Berlinie należy do najbardziej rozpoznawalnych muzeów świata, a zarazem stanowi niezwykle bogatą galerię sztuki starożytnej, islamskiej i Bliskiego Wschodu. Położone na słynnej Wyspie Muzeów, od dekad przyciąga historyków sztuki, archeologów, miłośników architektury oraz turystów zainteresowanych dziejami cywilizacji. Monumentalne rekonstrukcje, takie jak Ołtarz Pergamoński czy Brama Isztar, tworzą przestrzeń, w której przeszłość ożywa w skali niemal 1:1, pozwalając lepiej zrozumieć rozwój sztuki i kultury od starożytności po czasy nowożytne.
Lokalizacja i dzieje powstania Pergamonmuseum
Pergamonmuseum znajduje się w centrum Berlina, na Wyspie Muzeów (Museumsinsel), położonej na rzece Sprewie. Ten wyjątkowy kompleks muzealny obejmuje kilka kluczowych instytucji: Stare Muzeum (Altes Museum), Nowe Muzeum (Neues Museum), Starą Galerię Narodową (Alte Nationalgalerie), Muzeum Bodego (Bode-Museum) oraz właśnie Pergamonmuseum. Cała wyspa została wpisana na listę UNESCO jako zabytek światowego dziedzictwa, co podkreśla jej znaczenie nie tylko dla Niemiec, lecz także dla kultury globalnej.
Decyzję o budowie Pergamonmuseum podjęto na początku XX wieku, kiedy zbiory sztuki starożytnej zaczęły gwałtownie rosnąć dzięki intensywnym wykopaliskom archeologicznym prowadzonym przez niemieckich badaczy w Azji Mniejszej, na Bliskim Wschodzie i w regionie Morza Śródziemnego. Okazało się, że istniejące gmachy muzealne nie są w stanie pomieścić ani odpowiednio wyeksponować monumentów, takich jak monumentalny ołtarz z Pergamonu czy fragmenty architektury z Babilonu.
Budowę muzeum rozpoczęto w 1910 roku według projektu Alfreda Messela, wybitnego architekta epoki. Po jego śmierci prace dokończył Ludwig Hoffmann, który wprowadził korekty do pierwotnych planów, zachowując przy tym monumentalny, klasycyzujący charakter budynku. Oficjalne otwarcie Pergamonmuseum nastąpiło w 1930 roku, chociaż część sal była udostępniana publiczności sukcesywnie już wcześniej. Ogromny, trójskrzydłowy gmach zwrócono frontem w stronę rzeki, co nadaje mu wyrazistą obecność w panoramie Berlina.
Historia Pergamonmuseum naznaczona jest również dramatycznymi wydarzeniami XX wieku. Podczas II wojny światowej budynek ucierpiał w wyniku bombardowań, a część zbiorów została ewakuowana lub wywieziona jako trofea wojenne. Znaczna liczba eksponatów trafiła do Związku Radzieckiego, z czego część wróciła do Niemiec dopiero po upadku muru berlińskiego. Okres powojenny to czas intensywnej odbudowy oraz reorganizacji kolekcji, która była utrudniona także przez fakt, że Wyspa Muzeów znalazła się w granicach Berlina Wschodniego.
Od lat 90. XX wieku Pergamonmuseum przechodzi zakrojone na szeroką skalę prace modernizacyjne, obejmujące zarówno remont samego budynku, jak i unowocześnianie ekspozycji. Projekt tzw. Masterplan Museumsinsel zakłada połączenie poszczególnych muzeów w spójny kompleks z jednolitym systemem komunikacji, nowoczesnym centrum obsługi zwiedzających oraz możliwością tworzenia wystaw przekrojowych, łączących obiekty z różnych kolekcji. Część sal Pergamonmuseum, w tym słynna hala z Ołtarzem Pergamońskim, okresowo bywa zamknięta z powodu prac konserwatorskich, jednak inne galerie pozostają otwarte, prezentując bogactwo zbiorów.
Sama bryła Pergamonmuseum została pomyślana jako tło dla wielkich rekonstrukcji architektonicznych. Wysokie, jasne sale z przeszklonymi dachami zapewniają odpowiednie oświetlenie monumentalnych obiektów, takich jak bramy, ołtarze czy portyki świątynne. Dzięki temu muzeum przypomina częściowo świątynię sztuki, częściowo zaś ogromne laboratorium archeologiczne, w którym historię odczytuje się przez materialne pozostałości dawno minionych cywilizacji.
Główne zbiory i najsłynniejsze dzieła sztuki
Pergamonmuseum składa się z trzech głównych działów: Zbioru Sztuki Starożytnej (Antikensammlung), Muzeum Bliskiego Wschodu (Vorderasiatisches Museum) oraz Muzeum Sztuki Islamskiej (Museum für Islamische Kunst). Każdy z nich oferuje inne spojrzenie na rozwój sztuki, ale wspólnie tworzą fascynującą panoramę kultur od starożytnej Grecji i Rzymu, przez Mezopotamię i Syrię, po światy islamu od Hiszpanii po Azję Środkową.
Ołtarz Pergamoński – serce kolekcji antycznej
Najbardziej rozpoznawalnym dziełem Pergamonmuseum jest bez wątpienia Ołtarz Pergamoński, od którego muzeum wzięło swoją nazwę. Monument ten pochodzi z hellenistycznego miasta Pergamon (dzisiejsze Bergama w Turcji) i datowany jest na II wiek p.n.e. Ołtarz został odkryty podczas wykopalisk prowadzonych w drugiej połowie XIX wieku przez niemieckich archeologów, m.in. Carla Humanna. W wyniku porozumień z Imperium Osmańskim liczne fragmenty rzeźb i architektury przewieziono do Berlina, gdzie zrekonstruowano je w specjalnie zaprojektowanej hali.
Centralnym elementem ołtarza jest rozległy fryz zewnętrzny przedstawiający gigantoma chię, czyli mitologiczną walkę bogów olimpijskich z gigantami. Sceny wyrzeźbione w marmurze zachwycają dynamiką, ekspresyjnym ruchem ciał i dramatycznymi gestami postaci. Wyraziste modelowanie mięśni, drapowanie szat oraz silne kontrasty światłocieniowe sprawiają, że fryz uchodzi za jedno z najwybitniejszych dzieł sztuki hellenistycznej. Wnętrze ołtarza zdobi natomiast mniejszy fryz ukazujący życie i czyny Telefosa, legendarnego założyciela Pergamonu.
Rekonstrukcja ołtarza w Berlinie nie jest oczywiście kompletnym odtworzeniem pierwotnej budowli, lecz monumentalnym zestawieniem zachowanych fragmentów, uzupełnionych dyskretnymi elementami współczesnymi. Dla wielu zwiedzających kontakt z tym dziełem to porównywalne przeżycie, jak wizyta w świątyniach na Akropolu czy przy Partenonie. Ołtarz Pergamoński stał się również symbolem dyskusji na temat tzw. restitucji dzieł sztuki, czyli ewentualnego zwrotu zabytków do krajów ich pochodzenia.
Brama Isztar i Droga Procesyjna z Babilonu
Drugim ikonicznym kompleksem architektonicznym Pergamonmuseum jest Brama Isztar wraz z fragmentem Drogi Procesyjnej, pochodzące ze starożytnego Babilonu (dzisiejszy Irak). Zbudowana z błękitnych glazurowanych cegieł brama była jedną z reprezentacyjnych budowli miasta za panowania króla Nabuchodonozora II w VI wieku p.n.e. Jej dekorację tworzą szeregi stylizowanych zwierząt: byków symbolizujących boga burzy Adada oraz smoków mushuszu związanych z kultem Marduka.
W berlińskim muzeum brama odtworzona jest w skali nieco mniejszej niż pierwotna, ale wciąż robi ogromne wrażenie. Zwiedzający wchodzą do sali, w której błękitne ściany wznoszą się ponad nimi, a złociste kontury zwierząt połyskują w świetle. Wrażenie przestrzenne dopełnia rekonstruowany fragment Drogi Procesyjnej – reprezentacyjnej trasy, którą przechodziły orszaki podczas uroczystości religijnych. Spacer tą drogą pozwala niemal fizycznie przenieść się do serca starożytnej Mezopotamii.
Brama Isztar stanowi jedno z najważniejszych świadectw osiągnięć sztuki i architektury bliskowschodniej. Zastosowanie szkliwionych cegieł, precyzyjna geometria zdobień oraz umiejętne łączenie funkcji obronnej z reprezentacyjną ukazują wysoki poziom techniczny i artystyczny babilońskich rzemieślników. Współcześnie brama jest także przedmiotem debat na temat etyki pozyskiwania zabytków, podobnie jak Ołtarz Pergamoński.
Brama Targowa z Miletu i architektura rzymska
Pergamonmuseum słynie również z imponującej rekonstrukcji Bramy Targowej z Miletu, monumentalnego dzieła architektury rzymskiej z II wieku n.e. Milet, miasto położone na wybrzeżu Azji Mniejszej, był ważnym ośrodkiem handlowym i kulturalnym, a brama prowadziła do jego głównej dzielnicy handlowej. Została odkryta podczas wykopalisk na przełomie XIX i XX wieku, a następnie przeniesiona do Berlina.
Wysoka na kilkanaście metrów konstrukcja z marmuru, z kolumnami w porządku korynckim, arkadami i bogato rzeźbionymi detalami, ukazuje przepych architektury miejskiej czasów cesarstwa rzymskiego. Zwiedzający mogą stanąć bezpośrednio przed bramą, podziwiając jej proporcje oraz misternie opracowane kapitele, gzymsy i nisze. W połączeniu z zachowanymi fragmentami kolumnad i rzeźb, ekspozycja ta pozwala zrozumieć, jak mogły wyglądać reprezentacyjne przestrzenie w antycznych miastach.
Oprócz Bramy Targowej z Miletu, w dziale sztuki starożytnej znajdują się liczne przykłady rzeźby greckiej i rzymskiej: posągi bóstw, portrety cesarzy, stele nagrobne, reliefy architektoniczne. Ważnym elementem kolekcji są także mozaiki podłogowe, w tym słynne przedstawienia scen mitologicznych oraz dekoracje geometryczne pochodzące z willi miejskich i wiejskich. Wszystko to tworzy szeroki obraz życia codziennego, religii i wyobrażeń estetycznych świata antycznego.
Skarby starożytnego Bliskiego Wschodu
Muzeum Bliskiego Wschodu mieszczące się w ramach Pergamonmuseum gromadzi znakomite przykłady sztuki i rzemiosła Mezopotamii, Syrii, Anatolii oraz Iranu z okresu od IV tysiąclecia p.n.e. do czasów perskich i hellenistycznych. Obok Bramy Isztar i Drogi Procesyjnej z Babilonu, jednym z najważniejszych zabytków jest fasada pałacu z miasta Mszatta, pochodzącego z VIII wieku n.e. Choć sama Mszatta zaliczana jest już do wczesnego okresu islamskiego, jej dekoracje łączą elementy tradycji bliskowschodnich z rodzącą się estetyką nowej religii.
Wśród zbiorów mezopotamskich wyróżniają się kamienne stel e z inskrypcjami klinowymi, tabliczki z tekstami administracyjnymi, prawnymi i literackimi, pieczęcie cylindryczne oraz wyroby z metalu i kamienia. Zbiory te umożliwiają śledzenie ewolucji najstarszych systemów pisma, a także rozwój symboliki religijnej: wyobrażeń bogów, demonów i herosów. Sztuka i pismo w tym regionie odgrywały kluczową rolę w kształtowaniu administracji, prawa oraz pamięci zbiorowej, co czyni prezentowane obiekty niezwykle cennym źródłem dla historii cywilizacji.
Pergamonmuseum prezentuje także znaleziska z takich stanowisk jak Uruk, Assur, Nimrud czy Sam’al. Zobaczyć można modele świątyń, fragmenty glazurowanych murów, reliefy z przedstawieniami scen wojennych i polowań królewskich. Wiele z tych obiektów zachwyca nie tylko walorami artystycznymi, ale również kunsztem technicznym – zastosowaniem złożonych technik rytowniczych, metalurgicznych i ceramicznych, które świadczą o wysokim poziomie rozwoju dawnych kultur.
Muzeum Sztuki Islamskiej – od Alhambry po Persję
Trzecim filarem Pergamonmuseum jest Muzeum Sztuki Islamskiej, prezentujące zbiory od wczesnego średniowiecza po czasy nowożytne, obejmujące obszar od Hiszpanii, przez Afrykę Północną, Bliski Wschód, aż po Azję Środkową i Indie. Jednym z najbardziej znanych eksponatów jest tzw. Pokój z Aleppo – drewniany, bogato zdobiony panelami wystrój salonu z rezydencji z XVII wieku, pochodzący z syryjskiego miasta Aleppo. Kolorowe malowidła, kaligraficzne inskrypcje i ornamenty roślinne tworzą niezwykle wyrafinowaną przestrzeń, pokazującą, jak wyglądało życie zamożnych mieszczan w wiodącym ośrodku handlowym Bliskiego Wschodu.
W kolekcji znajdują się także fragmenty dekoracji architektonicznej z Alhambry w hiszpańskiej Granadzie, ukazujące mistrzostwo muzułmańskich rzemieślników w dziedzinie sztuk zdobniczych. Ażurowe stiuki, geometryczne i roślinne ornamenty oraz misternie ułożone mozaiki z płytek ceramicznych (azulejos) są świadectwem rozwiniętej tradycji artystycznej islamu zachodniego. Z kolei wyroby z Iranu i Azji Środkowej – tkaniny, dywany, ceramika, metaloplastyka – pokazują różnorodność lokalnych szkół i warsztatów.
Szczególne miejsce w ekspozycji zajmuje kaligrafia arabska oraz iluminowane rękopisy Koranu. Zgodnie z tradycją, w której przedstawienia figuralne często były ograniczane, pismo i ornament stały się głównym nośnikiem ekspresji artystycznej. Prezentowane w muzeum rękopisy, ozdobione złotem i barwnymi pigmentami, są nie tylko obiektami religijnymi, ale również wybitnymi dziełami sztuki książkowej. Uzupełniają je naczynia, lampy meczetowe i inne przedmioty kultowe, które pozwalają spojrzeć na kulturę islamu w jej wymiarze duchowym i estetycznym.
Pergamonmuseum jako nowoczesna galeria sztuki i centrum badań
Pergamonmuseum pełni dziś podwójną rolę: jest zarówno prestiżową galerią sztuki, jak i ważnym ośrodkiem naukowym, w którym prowadzi się badania nad historią sztuki, archeologią oraz konserwacją zabytków. Zbiory muzeum służą jako materiał źródłowy dla naukowców z całego świata, a sam Berlin stał się jednym z kluczowych centrów studiów nad starożytnym Bliskim Wschodem, światem grecko-rzymskim i kulturą islamu.
Współczesne podejście do ekspozycji w Pergamonmuseum opiera się na łączeniu klasycznych form prezentacji z nowymi technologiami. W niektórych salach zastosowano systemy multimedialne, które pozwalają wizualizować pierwotny kontekst architektoniczny zabytków, pokazując, jak wyglądały całe miasta, świątynie czy pałace. Dzięki temu zwiedzający zyskują szerszą perspektywę, wykraczającą poza pojedyncze dzieło i pozwalającą zrozumieć jego znaczenie w strukturze urbanistycznej oraz systemie wierzeń.
Muzeum prowadzi również szeroko zakrojone prace konserwatorskie, często we współpracy z instytucjami z krajów pochodzenia zabytków. Dotyczy to zarówno wielkich rekonstrukcji, jak Ołtarz Pergamoński czy Brama Isztar, jak i mniejszych przedmiotów – rzeźb, tkanin, ceramiki. Konserwatorzy wykorzystują nowoczesne metody diagnostyczne, takie jak tomografia komputerowa, analizy chemiczne czy dokumentacja 3D, aby zapewnić jak najdłuższą trwałość obiektom liczącym nierzadko kilka tysięcy lat.
Znaczącym obszarem działalności Pergamonmuseum jest także współpraca międzynarodowa oraz debata wokół kwestii etycznych związanych z pochodzeniem zbiorów. W ostatnich dekadach coraz większą wagę przykłada się do transparentności historii pozyskania dzieł sztuki, zwłaszcza tych sprowadzonych w czasach kolonialnych lub w okresach politycznych napięć. Muzeum bierze udział w projektach badawczych dotyczących proweniencji obiektów, a także w rozmowach na temat ewentualnych zwrotów lub długoterminowych wypożyczeń do krajów pochodzenia.
Pergamonmuseum jest również ważnym miejscem edukacji kulturalnej. Oferta obejmuje oprowadzania tematyczne, warsztaty dla dzieci i młodzieży, wykłady, konferencje oraz działania skierowane do nauczycieli i studentów. Zajęcia te nie tylko przybliżają historię sztuki, lecz także pomagają zrozumieć współczesne wyzwania związane z dziedzictwem kulturowym, takie jak niszczenie zabytków w konfliktach zbrojnych czy nielegalny handel antykami.
Istotnym elementem funkcjonowania muzeum jest ciągła modernizacja przestrzeni wystawienniczych. Projekt przebudowy Wyspy Muzeów zakłada stworzenie tzw. Pergamonforum – nowej przestrzeni łączącej poszczególne działy i umożliwiającej organizację dużych wystaw przekrojowych. Dzięki temu w przyszłości zwiedzający będą mogli prześledzić rozwój sztuki i architektury od starożytności po czasy nowożytne w spójnej narracji, przekraczającej tradycyjne podziały narodowe i chronologiczne.
Mimo że część sal jest okresowo zamykana z powodu prac remontowych, Pergamonmuseum nieustannie stara się zachować wysoką jakość doświadczenia odwiedzających. Informacje o dostępności poszczególnych ekspozycji są na bieżąco aktualizowane, a muzeum oferuje alternatywne ścieżki zwiedzania, audioprzewodniki oraz wystawy czasowe, które uzupełniają i rozwijają tematykę zbiorów stałych. Dzięki temu pozostaje jednym z najważniejszych punktów na mapie kulturalnej Berlina.
Położenie na Wyspie Muzeów sprawia też, że pergamońska galeria sztuki funkcjonuje w ścisłym dialogu z innymi instytucjami. Zwiedzający mogą w ciągu jednego dnia przejść symboliczną drogę przez dzieje sztuki europejskiej i światowej – od antyku i kultur wschodnich w Pergamonmuseum, po sztukę nowoczesną w innych berlińskich muzeach i galeriach. Taka koncentracja zbiorów w jednym miejscu czyni Berlin wyjątkowym laboratorium historii sztuki w skali międzynarodowej.
Praktyczne aspekty zwiedzania i znaczenie dla kultury światowej
Pergamonmuseum jest jednym z najczęściej odwiedzanych muzeów w Niemczech. Położenie w historycznym centrum miasta sprawia, że łatwo dotrzeć tu komunikacją miejską – w pobliżu znajdują się przystanki tramwajowe, autobusowe oraz stacje kolei miejskiej S-Bahn. Ze względu na zainteresowanie turystów często rekomenduje się wcześniejszy zakup biletów online z określoną godziną wejścia, co pomaga ograniczyć czas oczekiwania w kolejce.
Wnętrza muzeum zostały zaprojektowane z myślą o wygodzie zwiedzających. Oprócz głównych sal wystawienniczych znajdują się tu przestrzenie odpoczynku, kawiarnia, sklep muzealny oraz punkty informacyjne. Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami jest systematycznie poprawiana – wprowadzono windy, podjazdy oraz materiały informacyjne w różnych formach, także w językach obcych. To ważne, ponieważ dziedzictwo zgromadzone w Pergamonmuseum ma być dostępne dla jak najszerszej publiczności, niezależnie od barier językowych czy fizycznych.
Znaczenie Pergamonmuseum wykracza daleko poza funkcję lokalnej atrakcji turystycznej. Zbiory muzeum są często wypożyczane na wystawy czasowe do innych instytucji na całym świecie, biorą też udział w projektach badawczych i edukacyjnych. W ten sposób dzieła takie jak Ołtarz Pergamoński, Brama Isztar czy Pokój z Aleppo stają się ambasadorami dziedzictwa kulturowego, przypominając o wspólnych korzeniach cywilizacji europejskiej, bliskowschodniej i islamskiej.
Pergamonmuseum ma również istotny wymiar symboliczny w kontekście historii Berlina i Niemiec. Powstanie muzeum wiązało się z ambicjami naukowymi i politycznymi Cesarstwa Niemieckiego, z kolei zniszczenia wojenne i podział miasta odcisnęły na nim swoje piętno. Odbudowa, modernizacja oraz nowa refleksja nad pochodzeniem zbiorów stanowią dziś element szerszego procesu mierzenia się z przeszłością – zarówno w wymiarze narodowym, jak i globalnym.
Dla wielu gości wizyta w Pergamonmuseum jest nie tylko lekcją historii sztuki, ale również impulsem do refleksji nad kruchością dziedzictwa kulturowego. W obliczu współczesnych konfliktów, które często prowadzą do niszczenia zabytków, takie instytucje jak Pergamonmuseum stają się strażnikami pamięci. Jednocześnie coraz częściej podkreśla się potrzebę dialogu z krajami pochodzenia zabytków oraz wspólnej odpowiedzialności za ich ochronę.
W ostatnich latach rośnie też znaczenie działań cyfrowych. Muzeum rozwija swoje zasoby online, udostępniając katalogi zbiorów, fotografie wysokiej rozdzielczości, a nawet trójwymiarowe modele niektórych obiektów. Dzięki temu badacze i pasjonaci sztuki z całego świata mogą zapoznawać się z kolekcją, nawet jeśli nie mają możliwości podróży do Berlina. Cyfryzacja staje się kolejnym narzędziem ochrony i popularyzacji dziedzictwa, co w przypadku tak wyjątkowych zbiorów jak w Pergamonmuseum ma szczególne znaczenie.
Równocześnie muzeum stara się zachować równowagę między tradycyjnym, bezpośrednim kontaktem z dziełem sztuki a nowoczesnymi formami prezentacji. Nic nie zastąpi doświadczenia stanięcia twarzą w twarz z monumentalnym ołtarzem, bramą czy salą wyłożoną mozaikami. Dlatego Pergamonmuseum pozostaje jednym z tych miejsc, które warto odwiedzić osobiście, aby w pełni docenić skalę, detal i atmosferę zgromadzonych tam skarbów.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Gdzie dokładnie znajduje się Pergamonmuseum i jak do niego dojechać?
Pergamonmuseum położone jest na Wyspie Muzeów w centrum Berlina, między dzielnicami Mitte i Berlin-Mitte, otoczone ramionami rzeki Sprewy. Najłatwiej dotrzeć tu komunikacją miejską: spacerem od stacji S-Bahn Friedrichstraße lub Hackescher Markt, a także tramwajami i autobusami zatrzymującymi się w pobliżu Lustgarten i Unter den Linden. Z głównego dworca kolejowego Berlin Hauptbahnhof kursują liczne połączenia w kierunku centrum, skąd do muzeum można dojść pieszo w kilkanaście minut.
Jakie są najważniejsze dzieła sztuki, które warto zobaczyć w Pergamonmuseum?
Do najważniejszych dzieł należą przede wszystkim rekonstrukcje Ołtarza Pergamońskiego, Bramy Isztar z Babilonu wraz z Drogą Procesyjną oraz Bramy Targowej z Miletu. Warto także zobaczyć Pokój z Aleppo, fasadę pałacu z Mszatty, liczne rzeźby greckie i rzymskie, mozaiki oraz iluminowane rękopisy Koranu. Każdy z działów muzeum – sztuki starożytnej, Bliskiego Wschodu i islamskiej – oferuje unikatowe obiekty, które ukazują rozwój sztuki i architektury od starożytności po późne średniowiecze.
Czy wszystkie części Pergamonmuseum są obecnie otwarte dla zwiedzających?
Pergamonmuseum przechodzi długofalową modernizację, dlatego niektóre sale, w tym ta z Ołtarzem Pergamońskim, bywają okresowo zamknięte z powodu prac remontowych i konserwatorskich. Jednocześnie inne galerie pozostają dostępne, prezentując m.in. Bramę Isztar, eksponaty z Mezopotamii, Pokój z Aleppo czy dzieła sztuki islamskiej. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje na oficjalnej stronie muzeum, gdzie podano, które części są otwarte i czy obowiązuje rezerwacja godzinowa.
Dlaczego Pergamonmuseum budzi dyskusje na temat zwrotu dzieł sztuki?
Znaczna część zbiorów Pergamonmuseum, w tym Ołtarz Pergamoński i Brama Isztar, trafiła do Berlina w czasach, gdy standardy pozyskiwania zabytków były inne niż dziś. Obecnie coraz częściej podnosi się kwestie etyczne związane z wywozem dzieł z krajów pochodzenia, szczególnie w kontekście dziedzictwa kolonialnego i skutków dawnych nierówności politycznych. Dlatego muzeum uczestniczy w badaniach nad proweniencją obiektów oraz w międzynarodowych rozmowach dotyczących ewentualnych zwrotów, wypożyczeń długoterminowych i wspólnych projektów wystawienniczych.
Jak najlepiej zaplanować zwiedzanie Pergamonmuseum i całej Wyspy Muzeów?
Ze względu na bogactwo zbiorów warto przeznaczyć na Pergamonmuseum co najmniej kilka godzin, a najlepiej połączyć je z wizytą w innych muzeach na Wyspie Muzeów. Dobrym rozwiązaniem jest zakup biletu łączonego lub karty muzealnej, która pozwala na wejście do kilku instytucji w ciągu jednego lub kilku dni. Warto wcześniej ustalić priorytety – np. skupienie się na Ołtarzu Pergamońskim, sztuce Bliskiego Wschodu lub islamu – oraz sprawdzić harmonogram oprowadzań i wystaw czasowych, aby jak najlepiej wykorzystać czas.
